Uprawnienia przysługujące pracownikom niepełnosprawnym. W Gazecie Podatkowej pisze Mateusz Brząkowski

Dodano: 2012-11-29 12:42:58

  

Pracodawca decydując się na zatrudnienie osoby niepełnosprawnej musi pamiętać, że pracownikom tym przysługują dodatkowe uprawnienia pracownicze. Katalog tych praw uregulowany został w ustawie o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (dalej – ustawa o rehabilitacji). Uprawnienia te w istotny sposób różnią się od tych przewidzianych dla pracowników, którzy nie legitymują się orzeczeniem o niepełnosprawności.

Czas pracy


Zasadniczo czas pracy każdego pracownika nie może przekraczać 8 godzin na dobę i przeciętnie 40 godzin w przeciętnie pięciodniowym tygodniu pracy w przyjętym okresie rozliczeniowym nieprzekraczającym 4 miesięcy, z zastrzeżeniem innych przepisów wskazanych w Kodeksie pracy (art. 129 Kodeksu pracy – Dz. U. z 1998 r. nr 21, poz. 94 ze zm.).
Inaczej natomiast prezentują się zasady ustalania czasu pracy pracowników z orzeczeniem o niepełnosprawności. Czas pracy osoby niepełnosprawnej nie może przekraczać 8 godzin na dobę i 40 godzin tygodniowo. Stanowi tak art. 15 ust. 1 ustawy o rehabilitacji. Nie obowiązuje więc zasada, że w stosunku do osób z lekkim, umiarkowanym oraz znacznym stopniem niepełnosprawności można wprowadzić taki rozkład czasu pracy, który w niektórych dniach lub tygodniach przewidywałby świadczenie pracy w wyższych normach czasu pracy.
Natomiast czas pracy osoby niepełnosprawnej zaliczonej do znacznego lub umiarkowanego stopnia niepełnosprawności nie może przekraczać 7 godzin na dobę i 35 godzin tygodniowo, jeżeli lekarz przeprowadzający badania profilaktyczne pracowników lub w razie jego braku lekarz sprawujący opiekę nad osobą niepełnosprawną wyda w odniesieniu do tej osoby zaświadczenie o celowości stosowania skróconej normy czasu pracy (art. 15 ust. 2). Nowe normy czasu pracy należy stosować od dnia przedstawienia pracodawcy zaświadczenia o celowości stosowania skróconej normy czasu pracy (art. 15 ust. 2a). Koszty badań związane z ustaleniem celowości stosowania skróconej normy czasu pracy ponosi pracodawca (art. 15 ust. 4). Z zapisów ustawy o rehabilitacji wynika też, że osoba niepełnosprawna nie może być zatrudniona w porze nocnej i w godzinach nadliczbowych (art. 15 ust. 3). Dotyczy to osób zarówno ze znacznym i umiarkowanym, jak i lekkim stopniem niepełnosprawności.


Od powyższych uregulowań przewidziano wyjątek, bowiem skróconych norm czasu pracy oraz zakazu pracy w porze nocnej i w godzinach nadliczbowych nie stosuje się:
–    do osób zatrudnionych przy pilnowaniu oraz
–    gdy, na wniosek osoby zatrudnionej, lekarz przeprowadzający badania profilaktyczne pracowników lub w razie jego braku lekarz sprawujący opiekę nad tą osobą wyrazi na to zgodę.


Uprawnienie do dodatkowej przerwy


Zgodnie z ogólnym przepisem art. 134 Kodeksu pracy w przypadku, gdy dobowy wymiar czasu pracy pracownika wynosi co najmniej 6 godzin, to pracownik ma prawo do przerwy w pracy trwającej co najmniej 15 minut, wliczanej do czasu pracy.
Natomiast osoba niepełnosprawna posiada jeszcze prawo do dodatkowej przerwy w pracy, którą wykorzystać może na gimnastykę usprawniającą lub wypoczynek. Czas takiej dodatkowej przerwy wynosi 15 minut i jest wliczany do czasu pracy.
Prawo do dodatkowego urlopu wypoczynkowego
Przepis art. 19 ustawy o rehabilitacji przyznaje osobie zaliczonej do znacznego lub umiarkowanego stopnia niepełnosprawności dodatkowy urlop wypoczynkowy w wymiarze 10 dni roboczych w roku kalendarzowym. Prawo do pierwszego urlopu dodatkowego osoba ta nabywa po przepracowaniu jednego roku po dniu zaliczenia jej do jednego z tych stopni niepełnosprawności.


Urlop ten nie przysługuje jednak osobie uprawnionej do urlopu wypoczynkowego w wymiarze przekraczającym 26 dni roboczych lub do urlopu dodatkowego na podstawie odrębnych przepisów. Jeżeli urlop ten jest jednak niższy niż 10 dni roboczych, zamiast niego przysługuje urlop dodatkowy zgodnie z przepisami ustawy o rehabilitacji.


Prawo do dodatkowego urlopu wypoczynkowego przysługuje pracownikowi zaliczonemu do znacznego lub umiarkowanego stopnia niepełnosprawności, chociażby nie wystąpił do pracodawcy o przyznanie takiego urlopu (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 29 czerwca 2005 r. sygn. II PK 339/04).
Prawo do płatnego zwolnienia od pracy.


Osoba o znacznym lub umiarkowanym stopniu niepełnosprawności ma prawo do zwolnienia od pracy z zachowaniem prawa do wynagrodzenia:
1)    w wymiarze do 21 dni roboczych w celu uczestniczenia w turnusie rehabilitacyjnym, nie częściej niż raz w roku,
2)    w celu wykonania badań specjalistycznych, zabiegów leczniczych lub usprawniających, a także w celu uzyskania zaopatrzenia ortopedycznego lub jego naprawy, jeżeli czynności te nie mogą być wykonane poza godzinami pracy.


Wynagrodzenie za czas zwolnień od pracy oblicza się jak ekwiwalent pieniężny za urlop wypoczynkowy. Szczegółowe zasady udzielania zwolnień od pracy określone zostały w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej w sprawie szczegółowych zasad udzielania zwolnień od pracy osobom o znacznym lub umiarkowanym stopniu niepełnosprawności w celu uczestniczenia w turnusie rehabilitacyjnym (Dz. U. z 2003 r. nr 100, poz. 927)
Wskazane w przepisach uprawnienia podlegają jednak łączeniu w ograniczonym zakresie, gdyż łączny wymiar dodatkowego urlopu wypoczynkowego oraz zwolnienia na turnus rehabilitacyjny nie może przekroczyć 21 dni roboczych w roku kalendarzowym np. jeżeli pracownik wykorzysta na turnus rehabilitacyjny 14 dni roboczych, wówczas w ramach dodatkowego urlopu wypoczynkowego może wykorzystać jedynie 7 dni.


Mateusz Brząkowski
doradca prawny Polskiej Organizacji
Pracodawców Osób Niepełnosprawnych

Źródło: Gazeta Podatkowa